به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی مجمع ناشران انقلاب اسلامی، منانشر، به نقل از خبرگزاری ایبنا، ایده‌ای رایج در میان متفکران عرصه تاریخ، زمان مناسب برای ورود یک واقعه تاریخی یا برهه زمانی به جمع وقایع تاریخی را ۳۰ سال ارزیابی می‌کند. اما کتاب «تاریخ روابط بین‌الملل از ۱۹۴۵ تا ۲۰۰۸» که نسخه فرانسوی آن در سال ۲۰۰۸ منتشر شده و برای اولین بار در سال ۱۳۹۰ به زبان فارسی ترجمه شده است، بررسی تاریخ روابط بین‌الملل را تا بازه زمانی انتشار کتاب ادامه داده است.

منطق متفکرانی که برای ورود واقعه به عرصه تاریخ بازه زمانی قائل می‌شوند این است که بسیاری از روندهای تاریخی تا مدت‌ها بعد تبعاتی دارد که نمی‌توان بدون در نظر گرفتن آن تبعات به تحلیل آن روندها نشست. همچنین این را هم باید در نظر گرفت که اسناد طبقه‌بندی مربوط به روندها به ویژه در حوزه روابط بین‌الملل در بازه‌ای حداقل سی‌ ساله منتشر می‌شود و بدون دسترسی به این اسناد نیز نمی‌توان تحلیلی همه‌جانبه از یک روند یا یک واقعه تاریخی داشت.

با این اوصاف، موریس واعیس استاد روابط بین‌الملل موسسه علوم سیاسی پاریس با رویکردی مبتنی بر ساختارگرایی و با تحلیلی مبتنی بر چگونگی چینش اجزاء در ساختار روابط بین‌الملل، تاریخ روابط بین‌الملل را تا سال ۲۰۰۸ نوشته است و سید حامد رضیئی، استاد سابق زبان در دانشگاه‌های تهران و دانشکده روابط بین‌الملل کتاب واعیس را به عنوان جلد سوم از مجموعه کتاب‌های تاریخ روابط بین‌الملل منتشر کرده است. پیش از این، رضیئی تاریخ روابط بین‌الملل از ۱۸۰۰ تا ۱۹۴۵ را نیز در سه مجلد منتشر کرده بود. بخش اول از جلد اول کتاب که بازه زمانی ۱۸۰۰ تا ۱۸۷۱ را شامل می‌شود نوشته بنوا پلیستراندی بود. بخش دوم جلد اول (از ۱۸۷۱ تا ۱۹۱۴) و جلد دوم کتاب (۱۹۱۴ تا ۱۹۴۵) را نیز پی‌یر میلزا نوشته بود.

کتاب «تاریخ روابط بین‌الملل از ۱۹۴۵ تا ۲۰۰۸» ۷ فصل دارد. فصل اول آن با نام تولد و رویارویی جهان دوقطبی (۱۹۴۵-۱۹۵۵) متمرکز بر مباحثی در زمینه تاسیس سازمان ملل، آغاز جنگ سرد و نیز تلاش ملت‌های تحت استعمار برای استعمارزدایی است.

در فصل دوم که همزیستی مسالمت‌آمیز (۱۹۵۵-۱۹۶۲) نام گرفته است، مباحث فصل اول در زمینه استعمارزدایی دنبال می‌شود و با تمرکز بر مسائل مرتبط با اروپای شرقی و به ویژه بحران‌های لهستان و مجارستان از یک‌سو و شکل‌گیری مجدد ساختارهای اروپایی در قالب پیدایش بازار مشترک اروپایی از سوی دیگر تحولات حاصله در بلوک‌های شرق و غرب مورد بررسی قرار می‌گیرد.

انتهای این فصل به بررسی در زمینه محدودیت‌های همزیستی مسالمت‌آمیز میان بلوک‌های جهانی اختصاص دارد و این همزیستی مسالمت‌آمیز که در قالب جنگ سرد متجلی می‌شود از تبعات مرگ استالین ارزیابی می‌شود. مرگی که به تغییر شکل در روابط دیپلماتیک میان شرق و غرب انجامید. تغییر شکلی که نمود در دیدارهای سران شرق و غرب در این بازه زمانی بود.

فصل سوم کتاب به دوران تنش‌زدایی در فاصله زمانی ۱۹۶۲ تا ۱۹۷۳ اختصاص دارد. در این بازه زمانی رقابت‌های تسلیحاتی میان آمریکا و شوروی به توافق تسلیحاتی میان دو قطب انجامید. حل مشکلات مربوط به موشک‌های شوروی مستقر در کوبا، پیمان منع گسترش تسلیحات اتمی و توافق‌های سالت ۱ رخدادهایی بودند که به کنترل رقابت‌های تسلیحاتی میان آمریکا و شوروی انجامیدند.

علاوه بر این، در این بازه زمانی بلوک‌های شرق و غرب نیز دچار بحران‌هایی بودند که مورد توجه کتاب قرار گرفته است. از یک سو جنگ ویتنام و تبعات ناشی از آن و نیز بحران‌های ناشی از مسائل مرتبط با فلسطین که به جنگ‌های شش روزه و کیپور میان اسرائیل و کشورهای عربی انجامید از جمله بحران‌هایی هستند که در این فصل مورد بررسی قرار گرفته‌اند. همچنین بحران‌های مربوط به استعمار در آفریقا نیز از بحث‌های مدنظر کتاب در این بخش هستند.

فصل چهارم کتاب جهان ناپایدار نام دارد و به مسائلی نظیر جنگ ستارگان می‌پردازد. بازه زمانی مورد بررسی در این بخش از ۱۹۷۳ تا ۱۹۸۵ را شامل می‌شود. فصل با بررسی بحران‌های اقتصادی ناشی از شوک نفتی آغاز می‌شود. با تحریم نفتی‌ای که کشورهای عرب در اعتراض به اسرائیل به راه انداختند قیمت نفت به سرعت بالا رفت و این بالا رفتن شدید قیمت به بحرانی اقتصادی در سراسر جهان منجر شد. به نحوی که تولید خالص داخلی آمریکا و کشورهای اروپایی در سال ۱۹۷۵ منفی شد. مباحث ابتدایی این فصل به بررسی این بحران و چگونگی خروج از آن اختصاص دارد و در ادامه فصل بحران در روابط آمریکا و شوروی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

بحرانی که به مسابقه تسلیحاتی میان آمریکا و شوروی منجر شد و آمریکایی که حزب دموکرات هدایتش می‌کرد تلاش کرد با شکل دادن به پیمان سالت ۲ جلوی آن را بگیرد. این بحران اما تا هنگامی که ریگان رویکرد جنگ ستارگان را در پیش گرفت ادامه داشت و در نهایت به گمان نویسنده زمینه‌ساز پایان جهان دوقطبی شد. از سوی دیگر در این بازه زمانی بحران‌های منطقه‌ای فراوانی نظیر جنگ ایران و عراق و حمله شوروی به افغانستان هم در جریان بوده است که مورد توجه نویسنده قرار گرفته و بخش‌هایی از کتاب به آنها اختصاص داده شده است.

پنجمین فصل کتاب پایان جهان دوقطبی نام گرفته و از سال‌های ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۲ را در بر می‌گیرد. حرکت به سمت یک نظم دموکراتیک پس از فروپاشی شوروی و تغییر چهره اروپا از عمده مباحثی است که این فصل حول پرسش «نظم یا بی‌نظمی؟» به بررسی آن پرداخته است. شکل گرفتن پایه‌های اتحادیه اروپا در این دوره بود و البته در باقی مناطق جهان نیز اتفاقات عمده‌ای رخ داد. پایان جنگ ایران و عراق و سپس حمله عراق به کویت در این دوره رخ داد که مدنظر نویسنده واقع شده‌اند. او همچنین در بخشی با نام «آفریقا، قاره فراموش شده» به مسائل قاره آفریقا در این دوره و از جمله جنگ داخلی آنگولا و مسائل مربوط به نامیبیا نیز توجه کرده است.

فصل بعدی کتاب در جستجوی نظم جدید نام دارد و از ۱۹۹۲ تا ۲۰۰۱ را شامل می‌شود. در این بخش مباحثی مانند پایان نظام دو قطبی شرق و غرب، اتحاد پولی اروپا، شکل‌گیری تقابل شمال و جنوب در قالب مواجه اسلام با غرب مورد توجه قرار گرفته است. نویسنده برای این بازه زمانی وصف پارادوکسیکال «جهان متحد و از هم پاشیده» را اتخاذ کرده است. میل به شکل دادن به اتحادهای جدید که در قالب اتحادیه اروپا و اتحادیه‌های منطقه‌ای دیگر در سراسر جهان خود را بروز داده بود لایه‌ای سطحی بود که در زیرلایه آن زلزله‌ای جریان داشت. زلزله‌ای که در سال ۲۰۰۱ و با حمله ۱۱ سپتامبر جلوه بیرونی پیدا کرد.

آخرین فصل کتاب با نام نظم یا بی‌نظمی امپراتوری که به مباحث مرتبط با سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۸ اتخاذ دارد بر مواجهه آمریکا با تروریسم، گسترش ناتو، بن‌بست در خاورمیانه و حمله آمریکا به عراق و افغانستان تمرکز دارد اما در کنار این مباحثی مانند چپ‌گرایی در آمریکای لاتین نیز از چشم نویسنده پنهان نمانده است.

به‌طور کلی وجه تمایز این کتاب از دیگر کتاب‌های حوزه تاریخ روابط بین‌الملل آن است که نویسنده تلاش کرده است از تقلیل روابط بین‌الملل به روابط میان قدرت‌های بزرگ اجتناب کند و مسائل کشورهای کوچک و حاشیه‌ای را نیز مورد توجه قرار دهد اما همین تلاش به آنجا انجامیده که نویسنده اگر چه در قالب کلیدواژه‌های ساختارگرایانه نظیر قطبی‌سازی جهان به بحث می‌پردازد اما انسجامی ساختارگرایانه نداشته باشد.

شاید کتاب دچار تشتت تئوریک باشد و در انتخاب میان ساختار یا اجزای ساختار به عنوان عنصر مقوم روابط بین‌الملل دچار سردرگمی باشد اما مروری جالب توجه به روابط بین‌الملل در بازه زمانی پس از جنگ جهانی دوم ارائه داده است و نیز تداوم آن تا بازه زمانی پس از قرن بیست‌ویکم تاثیر روابط بین‌الملل در قرن بیستم بر روند این روابط در قرن بیست‌ویکم و حتی تا حال حاضر را به خوبی نمایان می‌سازد.

چاپ دوم کتاب «تاریخ روابط بین‌الملل از ۱۹۴۵ تا ۲۰۰۸» نوشته موریس واعیس را نشر امیرکبیر با ترجمه سید حامد رضیئی و با تیراژ ۵۰۰ نسخه در ۳۶۷ صفحه و با قیمت سی‌وپنج هزار تومان در سال ۱۳۹۷ منتشر کرده است.