این همه در همین صفحه اعلام كردیم كمبود كاغذ داریم و این حرف‎ها حالا اما خبر رسیده به نقل از كمیته تخصیص و توزیع كاغذ نشر كه بیش از هزار تُن كاغذ از ابتدای تیر تا همین الان كه در خدمت شما هستیم به حوزه نشر اختصاص داده شده است. خب در این وضعیت، انتشار این خبر باید خوب باشد. همه مشاهدات ما می‌گوید با وجود این خبرهای خوب، اما قدری هم باید نگران بود. نگرانی از چه بابت؟! با این گزارش با ما همراه باشید تا ملتفت شوید قضیه چیست. اجازه بدهید اول اصل خبر را ذكر كنیم؛ خبری كه همین اول كار می‌تواند برقی از چشم دوستان ناشر بپراند. اصل خبر را همكاران ما در خبرگزاری فارس نقل كرده‌اند. طبق این خبر كه مرجع آن كمیته تخصیص و توزیع كاغذ نشر است -كه زیرنظر اتحادیه ناشران- كتابفروشان و اتحادیه شركت تعاونی ناشران ایران فعالیت می‌كند- از ابتدای تیر تاكنون ۱۰۰۹ تن كاغذ بالكی و تحریر را به ۵۲۶ ناشر تخصیص داده است. دوستان كمیته تخصیص و توزیع كاغذ نشر این كمیته ظاهرا در تیر امسال شش جلسه برگزار كرده و بعد از بررسی‌ها و تحلیل‌های گوناگون و بر اساس میزان فعالیت ناشران برای ۵۲۶ ناشر حواله كاغذ صادر شده است. آن‌طور كه دوستان كمیته گفته‌اند فعالیت ناشر در سال‌های گذشته و تعداد كتاب‌های منتشر شده از ناشر در سال جاری از جمله معیارهای تخصیص كاغذ به ناشران است.

 

چقدر حواله صادر شده؟
حواله‌های صادر شده برای تحویل كاغذ هم شامل دو نوع كاغذ بالكی و تحریر و در دو قطع ۷۰ در ۱۰۰‌سانتی‌متر و ۶۰ در ۹۰ سانتی‌متر بوده است. ریز جزئیاتش را هم خواسته باشید از حواله‌های صادر شده ۱۳۱۳ بند كاغذ بالكی و ۲۱ هزار و ۳۵۸ بند كاغذ تحریر در ابعاد ۷۰در ۱۰۰ به وزن ۵۶۶ تن و ۵۷۳۱ بند كاغذ بالكی و ۱۸هزار و ۲۳۹بند كاغذ تحریر در ابعاد ۹۰ در۶۰ به وزن ۴۵۳ تن برای ناشران صادر شده است. كمیته این را هم اعلام كرده كه به‌زودی اسامی ناشرانی كه كاغذ دریافت كرده‌اند توسط كمیته تخصیص و توزیع كاغذ نشر اعلام خواهد شد. خب این تمام ماجراست و اما برویم سراغ بخش نگران‌كننده قصه!
راستش را بخواهید ما هفته گذشته در معیت یكی از دوستان ناشر سری زدیم به بازار ظهیرالاسلام كه راسته كاغذفروش‌های پایتخت است و نبض اصلی بازار كاغذ در تهران و حتی كشور آنجا می‌زند. گزارش مفصل این‌كه در بازار چه بر ما گذشت بماند برای وقتش، ولی اجمالا این را بگوییم كه یكی از بخش‌هایی كه باعث التهاب و بی‌ثباتی بازار كاغذ می‌شود خود دوستان ناشر هستند. بله… درست شنیدید ناشران! چطور؟! عرض خواهیم كرد!

قلقلك اختلاف قیمت ۲۵۰ هزار تومانی
همان‌طور كه در سطرهای بالاتر خواندید، دولت با همكاری بخش‌های غیردولتی برای آن‌كه جلوی التهابات مالی و اقتصادی را به حوزه فرهنگ بگیرد، بخشی از واردات كاغذ را با نرخ پایین ارزی وارد كرده و در اختیار ناشران قرار می‌دهد.
ساز و كار كاغذ به ناشران به این صورت است كه ناشران درخواست‌های خود را به وزارت ارشاد اعلام كرده و وزارتخانه و به عبارت دقیق‌ترش معاونت فرهنگی وزارتخانه، حواله‌های متعدد برای ناشران صادر كرده و ناشران هم با در دست داشتن این حواله با مراجعه به انبار نسبت به دریافت كاغذ با قیمت دولتی اقدام می‌كنند. تا اینجای كار ظاهرا همه چیز درست است.
این وسط اما یك اتفاق دیگر می‌افتد. مشاهدات ما در بازار كاغذ نشان داد بعضی ناشران -كه حواله‌های خرید كاغذ با قیمت دولتی در دست دارند – آن را در بازار آزاد و به قیمت آزاد می‌فروشند. این دسته از ناشران كه عموما هم ناشران بخش خصوصی محسوب  می‌شوند با توجه به اختلاف قیمت ۲۰۰ تا ۲۵۰ هزار تومانی كه در هر بند بین كاغذ دولتی و كاغذ آزاد وجود دارد، حواله خود را به كاغذفروشان می‌فروشند.
دوستان ناشر با این استدلال كه بخشی از هزینه‌هایشان با قیمت بازار آزاد صورت گرفته است، حواله‌هایی كه با یك سوم تا یك چهارم قیمت بازار آزاد در اختیارشان قرار گرفته را به بازرگانان و تجار بازار كاغذ می‌فروشند.

روز از نو، روزی از نو؟!
این یعنی كاغذهایی كه با ارز دولتی تامین شده را به قیمت آزاد در بازار بفروشند و این یعنی روز از نو، روزی از نو! یارانه‌ای كه از جیب دولت هزینه شده و قرار بود بار بخشی از هزینه‌ها را به دوش بكشد و كتابفروش و كتابخوان و ناشر با هم نفع ببرند، دود می‌شود و می‌رود هوا و سودش را هم فقط ناشر می‌برد. جام‌جم در روزهای آینده جزئیات دقیق‌تر و بیشتری از این بازار سوداگری منتشر خواهد كرد.
با چنین وضعیتی حالا كه خبر رسیده حواله‌های مجددی بین ناشران توزیع شده است دوباره این نگرانی به وجود می‌آید كه نكند این حواله‌ها دوباره از بازار آزاد سر در بیاورد و كاغذی كه قرار بوده مثلث كتابفروش، كتابخوان و ناشر سودش را ببرد فقط به جیب بعضی ناشران متخلف برود.  نگرانی كه ابتدای گزارش ذكر كردیم ناظر به این بخش از كار بود. مشكلی كه راه‌حل و راهكارش برای مهار سوءاستفاده‌های اینچنینی، افزایش همزمان نظارت در بازار از یكسو و از سوی دیگر هم اصل شفافیت و اعلام اسامی ناشرانی باشد كه حواله كاغذ دولتی دریافت می‌كنند.

وای به حال دگران
شاید اتمام گزارش با ذكر عبارات یكی از كاغذفروشان راسته ظهیرالاسلام هم خالی از لطف نباشد كه درباره فروش حواله كاغذ دولتی در بازار آزاد توسط ناشران به ما گفت: «اگر ناشران و طبقه فرهنگی حوزه كاغذ برای كسب سود و منفعت دست به چنین كاری می‌زنند پس وای به حال مردم عادی و عامی و كاسب و بازاری‌اش!»

نویسنده: محمدصادق علیزاده